Kurallar الفرائض

Dağıtım sırası

Herhangi bir vâris mirasçı olmadan önce, mirastan sırasıyla dört hak yerine getirilir:

1. 1. Cenaze masrafları — saygın bir defin.
2. 2. Borçlar — insanlara ve Allah'a olan tüm borçlar.
3. 3. Vasiyet (vaṣiyye) — kalanın üçte birine kadar, vâris olmayanlara.
4. 4. Belirli paylar (ferâiẓ) — geri kalan, aşağıdaki kurallara göre vârisler arasında bölüştürülür.

Hesap makinesinin “Borçlar, cenaze ve vasiyet” bölümü, mirası gerçekte bölüştürülen miktara indirir ve vasiyeti üçte bir ile sınırlandırır.

Belirli paylar — el-furûẓ

Allah, yakın akrabaların paylarını Kur'an'da (başlıca 4:11, 4:12 ve 4:176) belirtir. Her bir kesir, başka kimlerin sağ kaldığına bağlıdır.

Asabe vârisleri — el-ʿaṣaba

Belirli paylar (fürûz) ödendikten sonra geriye kalan, asabe vârislerine (ʿaṣaba) gider — en yakını önce olmak üzere agnatik (baba tarafından erkek soylu) akrabalar: oğul, sonra oğlun oğlu, baba, dede, ardından erkek kardeşler ve onların soyları. Aynı derecedeki bir erkek ile bir kadın birlikte mirasçı olduğunda (bir oğul ile bir kız, bir erkek kardeş ile bir kız kardeş), erkek iki kadının payını alır (2:1).

Bir kız veya bir kız kardeş normalde belirli bir pay alır, ancak erkek kardeşiyle birlikte mirasçı olduğunda — ya da öz veya baba bir kız kardeş için bir kızla birlikte mirasçı olduğunda — asabeye dönüşür.

Engelleme — el-ḥacb

Daha yakın bir vâris, daha uzak olanı ya tamamen (ḥacb-i ḥirmân) ya da payını azaltarak (ḥacb-i nuksân) mirastan çıkarabilir. Örneğin: bir oğul, oğlun oğlunu ve tüm kardeşleri engeller; baba, erkek kardeşleri engeller; anne, bir çocuk veya iki ya da daha fazla kardeş sağ kaldığında ⅓'ten ⅙'ya düşürülür.

Hesap makinesi, engellenen vârisleri soluk (grileştirilmiş) gösterir ve dışlanma sebeplerini belirtir; böylece hiçbir şey gizli kalmaz.

ʿAvl ve redd

ʿAvl (payların fazla gelmesi): bazen belirli paylar tüm mirastan fazlasını oluşturur — örneğin bir koca (½) ile iki öz kız kardeş (⅔). Meselenin paydası (tabanı) yükseltilir ki paylar sığsın, böylece herkesin payı oransal olarak azaltılır.

Redd (artanın geri verilmesi): bunun tersi — belirli paylar yetersiz kalır ve kalanı alacak bir asabe vâris yoktur. Artan kısım, belirli pay sahibi vârislere oransal olarak geri verilir; tek bir istisna ile: eş redd'e asla ortak olmaz.

Dört mezhep — el-meẕâhib

Ailelerin ezici çoğunluğu için dört Sünnî mezhep — Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî — tam olarak aynı sonucu verir. Esas olarak tek bir durumda ayrışırlar: bir dede, öz veya baba bir kardeşlerle birlikte mirasçı olduğunda (el-Cedd ve'l-İhve).

Hanefî mezhebi dedeyi baba gibi sayar, dolayısıyla kardeşleri tamamen mirastan çıkarır. Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri ise dedenin onlarla paylaşmasına (mukâseme) izin verir ve dede kendisi için en iyi olanı alır: kardeş olarak onlarla birlikte bir pay, kalanın üçte biri, ya da tüm mirasın altıda biri. Mâlikî ve Şâfiî mezhepleri ayrıca el-Müşterake'yi (müşterek mesele) uygular, öz erkek kardeşlerin anne bir kardeşlerin üçte birine ortak olmasına izin verir. Hesap makinesi dördünü de hesaplar ve ne zaman farklılaştıklarını size bildirir.