Üç engel
Dört Sünnî mezhep, üç şeyin bir yakını mirastan engellediğinde birleşir: kölelik, ölen kişiyi öldürmek ve din farkı (Zuhaylî, el-Fıkhu'l-İslâmî ve Edilletüh 10/7709–7721, ikincil kaynak). Engel mirasçının kendisiyle ilgilidir; hacb ise daha yakın bir mirasçının hayatta olmasıyla ilgilidir.
Hesaplayıcıda engel için bir giriş yoktur. Engellenmiş bir yakının diğer mirasçıları yine de azaltıp azaltmadığı veya düşürüp düşürmediği: incelediğimiz kaynaklar bu konuyu kesinleştirmiyor; bu yüzden engellenmiş üyesi olan bir aile bir âlim tarafından incelenmelidir.
Öldürme
Mezhepler, kasıtlı ve haksız öldürmenin katili engellediğinde birleşir. Hata ile öldürme, çocuk veya akıl hastası tarafından öldürme ve hak ile öldürme konusunda ayrılırlar (Zuhaylî 10/7709–7721):
| Mezhep | Hangi öldürme mirası engeller |
|---|---|
| Hanefî | Kısas veya keffâret gerektiren haksız öldürme: kasıt, kasıt benzeri veya hata. Hak ile, bir özürle veya dolaylı sebeple öldürme ile çocuk veya akıl hastasının öldürmesi engellemez. |
| Mâlikî | Yalnızca kasıtlı ve düşmanca öldürme; doğrudan veya emretmek, zehirlemek ya da yalancı şahitlik gibi sebep olarak. Hata ile öldürme terekeyi engellemez, ama katil diyetten hiçbir şey almaz. |
| Şâfiî | Her öldürme engeller, çocuk tarafından veya hak ile olsa bile. |
| Hanbelî | Kısas, diyet veya keffâret gerektiren haksız öldürme; çocuk, akıl hastası veya uyuyan tarafından olsa bile. |
Şâfiî görüşü için Zuhaylî "Katile hiçbir şey yoktur" hadisini (Tirmizî) zikreder. Senedinin tartışmalı olduğunu belirtir: Ömer'den gelen "Katil mirasçı olamaz" rivayeti munkatıʿdır ve Nesâî ile Dârekutnî, Amr b. Şuʿayb rivayetinde illet bulmuştur; İbn Abdilber onu güçlendirmiştir.
Hata ile öldürmenin diyetinden, Hanefî mezhebi her iki eşin de terekenin diğer hakları gibi miras almasına izin verir; Mâlikî mezhebi eşin ondan miras almasına izin vermez. Mısır (md. 5) ve Suriye (md. 223, 264) kanunları, engelleyen öldürmenin Mâlikî tanımını izler (Zuhaylî).
Din farkı
Dört mezhepte de Müslüman gayrimüslime, gayrimüslim de Müslümana mirasçı olmaz. Hadis: "Müslüman kâfire, kâfir de Müslümana mirasçı olmaz"; Üsâme b. Zeyd'den Nesâî dışındaki temel hadis kitaplarında rivayet edilmiştir (Zuhaylî). Dört mezhepte de mürted kimseye mirasçı olmaz.
Gayrimüslimler arasında Mâlikî mezhebi Yahudi ve Hristiyanların birbirine mirasçı olmadığını kabul eder; Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri bütün gayrimüslimlerin birbirine mirasçı olmasına izin verir (Zuhaylî).
Liʿân ve evlilik dışı doğan çocuk
Mâlikî mezhebinde, kocanın liʿân ile reddettiği çocuk ile o koca birbirine mirasçı olmaz; evlilik dışı doğan çocuk ile onun biyolojik babası olan adam da öyle (Zuhaylî 10/7711). Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri için ve bu durumlarda anne tarafından miras için incelediğimiz kaynaklar bu konuyu kesinleştirmiyor.
Bu sayfa fıkhı açıklar. Bir vasiyetin, onayın veya payın ülkenizde hukuken geçerli olup olmadığına oradaki mahkemeler, noterler veya sicil daireleri karar verir.
Kaynaklar
Cilt ve sayfa numaraları basılı baskılara aittir. İkincil olarak işaretlenen eserler, mezheplerin görüşlerini mezhep dışından aktarır.
- al-Zuḥaylī, al-Fiqh al-Islāmī wa-Adillatuh 10/7709–7721 (secondary)