Müşterike: öz kardeşlerin ana bir kardeşlerin üçte birine ortak olması

Mesele

Bir kadın; kocasını, annesini (veya bir nineyi), iki veya daha fazla ana bir erkek ya da kız kardeşini ve bir veya daha fazla öz erkek kardeşini bırakarak ölür. Kocaya yarım, anneye altıda bir, ana bir kardeşlere üçte bir düşer. Tereke tükenir ve asabe olan öz kardeşlere bir şey kalmaz; oysa onlar ana bir kardeşlerle aynı anneden olup üstelik baba tarafından da akrabadır.

Bu meseleye Himâriyye de denir. Rivayete göre Hz. Ömer önce öz kardeşlerin bir şey alamayacağına hükmedince onlar: "Farz et ki babamız bir eşekti; yine de aynı annenin çocukları değil miyiz?" dediler. Bunun üzerine Hz. Ömer onları üçte bire ortak etti.

Mezheplerin ayrıldığı nokta

Mâlikî ve Şâfiî mezhepleri Hz. Ömer'in sonraki hükmüne uyar: Öz kardeşler üçte birde ana bir kardeşlere katılır ve hepsi, ana bir kardeşlerde olduğu gibi kadın erkek eşit paylaşır. Hanefî ve Hanbelî mezhepleri, Hz. Ali'den de rivayet edilen diğer görüştedir: Öz kardeşler asabedir, sabit paylar terekeyi tüketmiştir, dolayısıyla bir şey almazlar.

Mesele yalnızca öz erkek kardeş varken doğar. Tek başına bir öz kız kardeş burada asabe değildir: Kendi sabit payı olan yarımı alır ve mesele bir avl meselesine dönüşür.

Hesaplayıcıda

Üçte birin bütün kardeşler arasında bölündüğünü görmek için Mâlikî veya Şâfiî mezhebini, öz kardeşlerin düştüğünü görmek için Hanefî veya Hanbelî mezhebini seçin. Dört mezhep karşılaştırması ikisini yan yana gösterir.

Çözümlü örnekler

Aşağıdaki her pay, sayfa açılırken hesaplayıcının motoru tarafından hesaplanır. Bir örneği açıp aileyi değiştirin ve neyin değiştiğini görün.